Pırlantanın Gerçek Olduğu Nasıl Anlaşılır? 7 Yöntem

Elinizdeki taşın gerçekten pırlanta olup olmadığını merak ediyorsanız yalnız değilsiniz. Aile yadigârı bir yüzük, yıllar önce alınmış bir tektaş ya da hediye edilmiş bir küpe için bu soru sık sorulur. İnternette dolaşan pek çok "evde test" yöntemi ise çoğu zaman yanlış bir güven verir.

Bu rehberde pırlantanın gerçek olup olmadığını anlamak için kullanılan 7 yöntemi, hangisinin ne kadar güvenilir olduğunu ve kesin sonucun nerede alındığını anlattık. Kısa cevap şu: evde yapılan testler yalnızca ipucu verir, kesin sonucu gemolojik laboratuvar ve ölçüm cihazları verir.

Pırlantanın gerçek olduğu hangi 7 yöntemle anlaşılır?

Pırlantanın gerçek olup olmadığı yedi yöntemle incelenir: belge ve lazer yazısı kontrolü, lup ile iç yapıya bakmak, faset ve ışık gözlemi, buğu testi, gazete ve su testi, pırlanta test cihazı ve gemolojik laboratuvar incelemesi. İlk üçü ipucu verir, evde yapılan testler güvenilmezdir, kesin sonucu yalnızca laboratuvar verir.

Önce bir kavramı netleştirelim. Pırlanta, elmasın belirli bir kesimle, yani yuvarlak brilyant kesimle işlenmiş hâlidir. Taş olarak elmastır; "pırlanta" adı kesim biçiminden gelir. Standart yuvarlak brilyant kesimde 57 ya da 58 faset bulunur; sayı, alt uçtaki küçük düz yüzeyin (kulet) olup olmamasına göre değişir.

Sahte pırlanta denince akla genellikle üç taş gelir: kübik zirkonya, moissanit ve cam. Bunların yanında beyaz topaz ya da beyaz safir gibi renksiz doğal taşlar da pırlantayla karıştırılabilir. Bu taşların hiçbiri kendi başına "sahte" değildir; sorun, pırlanta diye sunulmalarıdır.

Aşağıdaki tablo yedi yöntemi nerede yapılabildiklerine ve verdikleri sonucun ne kadar güvenilir olduğuna göre karşılaştırır.

Belge ve lazer yazısı pırlantanın gerçek olduğunu gösterir mi?

Belge, pırlantanın gerçek olduğunu gösteren ilk ve en pratik kanıttır, ancak tek başına yeterli değildir. Belgedeki taş bilgisinin elinizdeki taşla eşleştiği doğrulanmalıdır. Laboratuvar raporu olan taşlarda kuşağa lazerle yazılmış rapor numarası bulunabilir; bu numara raporu düzenleyen kurumun kayıtlarıyla karşılaştırılarak kontrol edilir.

Yöntem 1 belgeyle başlar. Pırlanta takı satın alırken satıcıdan bir satış belgesi ve varsa taşın laboratuvar raporu istenir. GIA ve IGI gibi kurumların raporlarında taşın karat ağırlığı, ölçüleri, renk ve berraklık derecesi ile bir rapor numarası yer alır. Karat bir ağırlık birimidir: 1 karat = 0,2 gram ve 1 karat 100 puana bölünür.

Raporlu taşların bir kısmında rapor numarası, taşın en geniş kenarı olan kuşağa lazerle yazılır. Bu yazı çıplak gözle görülmez; lup ya da mikroskop gerekir. Kuyumcunuz yazıyı gösterebilir. Rapor numarasını, raporu düzenleyen kurumun kendi doğrulama hizmetinden kontrol edebilirsiniz.

Burada dikkat edilecek birkaç nokta var:

• Belgedeki karat ve ölçüler takıdaki taşla uyumlu olmalıdır.
• Küçük taşlı takılarda her taş için ayrı laboratuvar raporu genellikle düzenlenmez; bu durumda satıcının belgesi önem kazanır.
• Fotokopi ya da kaynağı belli olmayan bir belge, doğrulanmadıkça kanıt sayılmaz.

Lup ile bakınca sahte pırlanta nasıl ayırt edilir?

Lup ile bakıldığında gerçek pırlantada genellikle küçük doğal iç izler ve keskin faset kenarları görülür. Kübik zirkonyada kenarlar zamanla yuvarlaklaşabilir, camda hava kabarcıkları olabilir, moissanitte ise faset kenarları çift görünebilir. Bu gözlem deneyim ister ve kesin sonuç vermez; yalnızca kuyumcuyu doğru soruya yönlendirir.

Yöntem 2: Lup ile iç yapıya bakmak

Kuyumcuların kullandığı lup genellikle on kat büyütür. Berraklık derecelendirmesi de 10 kat büyütme altında yapılır. Bu büyütmede doğal pırlantanın içinde çoğu zaman küçük kristaller, tüy gibi ince çizgiler ya da noktalar görülür. Bunlar taşın doğada oluştuğunun izleridir.

İz görmemek taşın sahte olduğu anlamına gelmez. Yüksek berraklık derecesindeki pırlantalar bu büyütmede temiz görünebilir. Tersine, camda yuvarlak hava kabarcıkları ve kalıp izleri sık görülen işaretlerdir.

Sertlik farkı da lupla fark edilir. Pırlanta Mohs skalasında 10 sertliğiyle bilinen en sert doğal maddedir. Bu yüzden yıllarca takılmış bir pırlantanın faset kenarları keskin kalır. Kübik zirkonya ve cam daha yumuşak olduğu için kenarlarında aşınma ve küçük kırıklar görülebilir.

Yöntem 3: Faset ve ışık gözlemi

Pırlanta ışığı güçlü biçimde geri yansıtır ve beyaz parlaklığın yanında renkli kıvılcımlar verir. Moissanit ve kübik zirkonya ise daha yoğun, gökkuşağı gibi renkli bir ışıma gösterebilir. Ancak bu fark ışığa, kesim kalitesine ve taşın temizliğine göre değişir.

Moissanitin önemli bir işareti çift kırılmadır. Taşa çapraz bir açıdan lupla bakıldığında arka faset kenarları iki kat görünebilir. Pırlanta tek kırılmalı bir taş olduğu için bu görüntüyü vermez. Bu gözlem de açıya bağlıdır ve her moissanitte aynı kolaylıkla görülmez.

Buğu, gazete ve su testleri neden güvenilir değildir?

Buğu, gazete ve su testleri güvenilir değildir; çünkü sonuçları taşın türünden çok kesimine, temizliğine, takıya oturup oturmadığına ve ortam sıcaklığına bağlıdır. Moissanit buğu testini pırlanta gibi geçebilir, iyi kesilmiş bir taş gazete testinde yanıltabilir. Bu yöntemler kesin sonuç vermez; kesin sonuç gemolojik laboratuvarda alınır.

Yöntem 4: Buğu testi

Bu testte taşa yakından nefes verilir. Pırlanta ısıyı hızlı dağıttığı için oluşan buğunun bir iki saniyede kaybolması beklenir. Camda ve kübik zirkonyada buğu daha uzun kalabilir.

Sorun şudur: moissanit de ısıyı hızlı ilettiği için buğu testini pırlanta gibi geçebilir. Ayrıca taşın yüzeyindeki yağ, krem ya da kir buğunun davranışını değiştirir. Soğuk bir ortamda gerçek bir pırlanta bile yanıltıcı sonuç verebilir. Bu yüzden buğu testinin sonucu ne olursa olsun karar vermek için kullanılmamalıdır.

Yöntem 5: Gazete ve su testi

Gazete testinde sökülmüş taş, tepe kısmı aşağı gelecek şekilde yazılı bir kâğıdın üzerine konur. Pırlanta ışığı güçlü kırdığı için altındaki yazının okunmaması beklenir. Su testinde ise taşın suya bırakılıp dibe batıp batmadığına bakılır.

İki test de zayıftır. Gazete testi yalnızca sökülmüş ve belirli kesimdeki taşlarda denenebilir; kesim oranı farklı bir pırlanta yazıyı gösterebilir, iyi kesilmiş bir imitasyon da göstermeyebilir. Su testinde pırlanta, kübik zirkonya ve moissanitin hepsi suya batar, yani ayırt edici değildir. Takıya oturtulmuş bir taşı bu testler için sökmek ise taşa ve tırnaklara zarar verebilir.

Pırlanta test cihazı moissaniti ayırt edebilir mi?

Yalnızca ısı iletkenliğini ölçen pırlanta test cihazı moissaniti ayırt edemez; çünkü moissanit de ısıyı pırlantaya yakın biçimde iletir ve termal testleri geçebilir. Moissaniti ayırmak için elektrik iletkenliğini de ölçen cihazlar kullanılır. Bu cihazlar bile laboratuvarda üretilmiş pırlantayı doğal pırlantadan ayıramaz.

Yöntem 6 kuyumcularda kullanılan test cihazlarıdır. Termal test cihazı, ucunu taşa değdirdiğinizde ısının ne kadar hızlı dağıldığını ölçer. Pırlanta ısıyı çok iyi ilettiği için cihaz olumlu sonuç verir. Kübik zirkonya, cam ve beyaz topaz bu testi geçemez.

Moissanit ise istisnadır. Silisyum karbürden oluşan bu taş ısıyı da iyi iletir ve eski tip termal cihazlarda pırlanta gibi sonuç verebilir. Birçok moissanit elektriği de bir ölçüde iletir. Bu nedenle ısı ve elektrik iletkenliğini birlikte ölçen çoklu test cihazları geliştirilmiştir. Yine de doğru sonuç, cihazın ayarına, taşın temizliğine ve ucun taşa doğru açıyla değmesine bağlıdır.

Aşağıdaki tablo pırlantayla en sık karıştırılan taşların temel fiziksel özelliklerini karşılaştırır. Değerler gemoloji kaynaklarında verilen yaklaşık aralıklardır.

Pırlantanın kırılma indisi yaklaşık 2,42 olarak kabul edilir. Bu değer, taşın ışığı ne kadar büktüğünü gösterir ve laboratuvarda ölçülerek taş türünün belirlenmesinde kullanılır.

Kesin sonucu gemolojik laboratuvar nasıl verir?

Gemolojik laboratuvar, taşı büyütme altında inceler, kırılma indisi ve yoğunluk gibi fiziksel özelliklerini ölçer ve spektroskopi gibi ileri cihazlarla iç yapısını analiz eder. Böylece taşın pırlanta olup olmadığını, doğal mı laboratuvarda mı üretildiğini ve bir işlem görüp görmediğini kesin olarak belirler. Evde bu sonuca ulaşmak mümkün değildir.

Yöntem 7 tartışmayı bitiren adımdır. GIA ve IGI gibi laboratuvarlar taşı bir dizi incelemeden geçirir. Mikroskop altında iç yapıya bakılır, fiziksel özellikler ölçülür, gerekirse taşın ışığa verdiği tepki spektroskopik cihazlarla analiz edilir. Sonuç, rapor numarası taşıyan yazılı bir belgeye dönüşür.

Laboratuvarın önemi bugün yalnızca sahte taşları değil, laboratuvarda üretilmiş pırlantaları da ayırt edebilmesidir. Laboratuvarda üretilmiş pırlanta kimyasal ve fiziksel olarak pırlantadır; bu yüzden test cihazlarından doğal taş gibi geçer. Doğal mı üretilmiş mi olduğunu yalnızca ileri ölçüm cihazları gösterir. Bu bilgi, taş için verilen belgede açıkça yazmalıdır.

Laboratuvar raporu ayrıca taşa uygulanmış işlemleri de belirtir. Çatlak dolgusu ya da renk iyileştirme gibi işlemler taşı sahte yapmaz, ama alıcının bilmesi gereken bilgilerdir. Taşlı bir takıyı değerlendirirken bu satırı da okumanızı öneririz.

Tufanlar Kuyumculuk'ta pırlanta takı seçerken güven için ne var?

Tufanlar Kuyumculuk 1952'den beri Fethiye'de hizmet veriyor. Pırlanta takılar satışta belgeyle teslim ediliyor. Ölçü değişimi, onarım, cila, rodyum kaplama ve taş oturtma işleri kendi atölyesinde yapılıyor. Pırlantalı modelleri hem mağazada hem çevrimiçi inceleyebilir, satın aldıktan sonra da bakım için aynı atölyeye başvurabilirsiniz.

Pırlanta alırken güvenin ilk adımı, taşın ne olduğunun açıkça yazıldığı bir belgedir. Tufanlar Kuyumculuk'ta satılan takılarda taşın türü ürün adında belirtilir. Örneğin pırlantayı beyaz topazla birlikte kullanan modeller beyaz topaz ve pırlanta seçkisi altında ayrı toplanır; böylece hangi taşın hangisi olduğu baştan bellidir.

Günlük kullanıma uygun ince tasarımlar arıyorsanız pırlanta kolye modelleri sayfasına göz atabilirsiniz. Daha çok tercih edilen modelleri bir arada görmek için çok tercih edilen pırlanta modelleri iyi bir başlangıçtır. Renkli taşla pırlantayı bir arada sevenler için aytaşı, opal ve pırlanta modelleri farklı bir seçenek sunar.

Tek bir parçayla başlamak isteyenler için düğüm motifli pırlanta taşlı rose altın yüzük ya da damla kesim pırlanta taşlı rose altın kolye incelenebilir. İki modelde de taşın karatı ürün adında yazılıdır.

Satış sonrasında atölyede tırnak kontrolü, taş oturtma, ölçü değişimi ve rodyum yenileme yapılır. Pırlantanın gerçek olup olmadığını belirleyen resmi rapor ise bağımsız bir gemolojik laboratuvardan alınır.

Elinizdeki pırlantadan şüphelenirseniz hangi sırayla ilerlemelisiniz?

Elinizdeki pırlantadan şüpheleniyorsanız önce satış belgesini ve varsa laboratuvar raporunu bulun. Ardından taşı bir kuyumcuya lup ve test cihazıyla kontrol ettirin. Sonuç belirsizse ya da taşın doğal olup olmadığını öğrenmek istiyorsanız bir gemolojik laboratuvara başvurun. Evde yapılan testlere göre karar vermeyin.

Belge ararken satın alma sırasında verilen evrakları, garanti kartlarını ve varsa rapor numarasını kontrol edin. Rapor numarası bulunursa raporu düzenleyen kurumun doğrulama hizmetinden taşın kayıtlı bilgilerine bakabilirsiniz.

Kuyumcu kontrolünde taşı takıdan sökmeniz gerekmez. Lup incelemesi ve çoklu test cihazı ölçümü takılı taşta yapılabilir. Bu aşama çoğu durumda pırlantayı kübik zirkonya ve camdan ayırmaya yeter. Moissanit ya da laboratuvarda üretilmiş pırlanta şüphesi varsa bir sonraki adım laboratuvardır.

Son olarak beklentinizi doğru kurun. Bir taşın pırlanta olmaması onun değersiz olduğu anlamına gelmez; moissanit ve beyaz topaz da kendi başına takıda kullanılan taşlardır. Önemli olan, taşın size ne olarak sunulduğu ile gerçekte ne olduğunun örtüşmesidir.