Altın Takılarda Taş Düşmesi Neden Olur, Ne Yapılır?

Yüzüğünüze baktığınızda taşın yerinde boş bir yuva görmek can sıkıcı bir andır. Taş düşmesi çoğu zaman tek bir kazayla değil, aylar içinde biriken küçük gevşemelerle olur. İyi haber şu: bu gevşeme çoğunlukla önceden fark edilebilir.

Aşağıda yüzükten taş düşmesinin nedenlerini, montür türlerinin farkını, evde yapabileceğiniz tırnak kontrolünü ve taş düştüğünde atmanız gereken adımları anlattık. Kolye, küpe ve bileklikteki taşlar için de aynı mantık geçerli.

Yüzükten taş neden düşer?

Yüzükten taş düşmesinin en sık nedeni, taşı tutan metal parçaların zamanla aşınması ya da darbeyle eğilmesidir. Tırnak uçları incelir, çerçeve kenarı ezilir, kanal duvarı açılır. Taş önce gevşer, sonra bir darbe ya da takılmayla yerinden çıkar. Ölçü değişimi ve kimyasal temas da montürü zayıflatabilir.

Montür (taşın oturduğu metal yuva) altından yapılır ve altın kullanıldıkça aşınır. Yüzük elin en çok hareket eden yerinde durur; masaya, kapı koluna, çanta sapına sürekli değer. Her temas tırnak uçlarından çok az metal eksiltir. Yıllar içinde bu eksilme, taşı tutan yüzeyin küçülmesine yol açar.

Darbe ikinci büyük nedendir. Sert bir yüzeye çarpan tırnak, gözle fark edilmeyecek kadar az eğilebilir. Taş hemen düşmez ama artık eskisi kadar sıkı durmaz. Sonraki bir takılma, örneğin kazağın ipliğine ya da saça dolanma, taşı yerinden çıkarmaya yeter.

Ölçü değişimi de montürü etkiler. Yüzük genişletilir ya da daraltılırken halka bükülür ve bu gerilim taşın bulunduğu bölgeye kadar ulaşabilir. Bu yüzden taşlı bir yüzükte ölçü işleminden sonra taşların oturuşunu kontrol ettirmek iyi bir alışkanlıktır.

Kimyasallar daha sessiz çalışır. Havuz klorü ve güçlü temizlik ürünleri, uzun ve sık temasta altın alaşımındaki diğer metalleri etkileyebilir. Etkilenen metal kırılganlaşır; ince bir tırnakta bu, beklenmedik bir kopma olarak ortaya çıkar.

Hangi montür türünde taş düşme riski daha yüksek?

Her montür türünün taşı tutma biçimi ve zayıf noktası farklıdır. Tırnak montürde tırnak ucu, kanal montürde duvarlar, mıhlama montürde küçük metal boncuklar zamanla aşınır. Kapama (çerçeve) montür taşın çevresini sardığı için genellikle daha korunaklıdır. Riski belirleyen, montürün türü kadar bakım sıklığıdır.

Tırnak montür tektaş yüzüklerde en sık görülen yapıdır. Taşın büyük kısmı açıkta kaldığı için ışığı çok alır; aynı sebeple tırnaklar dışa dönüktür ve kumaşa, saça daha kolay takılır. Altı tırnaklı bir montürde tırnaklardan biri gevşediğinde diğerleri taşı bir süre daha tutar, ama sorunu ortadan kaldırmaz.

Beştaş ve sıra taşlı modellerde taşlar birbirine yakın durur. Baget taşlar ise düz kenarları nedeniyle sıklıkla kanal montürde kullanılır. Bu modellerde bir taşın gevşemesi yanındaki taşları da etkileyebildiği için kontrol daha önemlidir. Farklı montür yapılarını altın taşlı yüzük modelleri arasında yan yana görebilirsiniz.

Mıhlama montür, çok sayıda küçük taşın yüzeye yayıldığı modellerde kullanılır. Tek bir küçük taşın düşmesi uzaktan fark edilmeyebilir. Yüzüğü ışığa tutup yüzeyi yavaşça çevirdiğinizde boş yuva, parlayan taşların arasında karanlık bir nokta olarak görünür.

Tırnak kontrolü evde nasıl yapılır?

Tırnak kontrolü için yüzüğü çıkarıp iyi ışıkta inceleyin, kulağınıza yakın tutup hafifçe sallayın ve tırnakların üzerinden ince bir kumaş geçirin. Taştan tıkırtı geliyorsa ya da kumaş bir tırnağa takılıyorsa montür gevşemiş olabilir. Bu durumda yüzüğü takmayı bırakıp kuyumcuya gösterin.

Evde yapılan kontrol kuyumcu muayenesinin yerini tutmaz ama erken uyarı verir. Aşağıdaki dört adım birkaç dakika sürer ve ayda bir yapılabilir:

• Işık: Yüzüğü güçlü bir ışığın altında yavaşça çevirin. Tırnak uçlarının taşın üst yüzeyine değdiğini, aralarında boşluk olmadığını kontrol edin.
• Ses: Yüzüğü kulağınıza yakın tutup hafifçe sallayın. Sıkı oturan bir taş ses çıkarmaz; gevşek bir taş hafif bir tıkırtı verir.
• Kumaş: İnce bir çorap ya da ipek bir mendili tırnakların üzerinden geçirin. Kalkmış bir tırnak kumaşın ipliğini tutar.
• Büyüteç: Varsa bir büyüteçle tırnak uçlarına bakın. İncelmiş, düzleşmiş ya da çatlamış bir uç yakından belirgin görünür.

Kontrol sırasında taşı parmağınızla ya da sivri bir uçla zorlamayın. Gevşek bir taşı yoklamak onu yerinden çıkarabilir. Şüphelendiğiniz anda yüzüğü bir kutuya koyup kuyumcuya götürmek daha güvenlidir.

Evdeki kontrolün yanında yılda en az bir kez kuyumcuda muayene yaptırmak yaygın bir öneridir. Kuyumcu tırnakları büyüteç altında tek tek inceler ve gerekirse ucu yeniden şekillendirir. Her gün takılan yüzüklerde bu aralığı kısaltmak daha doğru olur.

Taşın düştüğünü fark ettiğinizde ne yapmalısınız?

Taşın düştüğünü fark ettiğinizde önce yüzüğü çıkarın ve kullanmayı bırakın. Son bulunduğunuz yerleri, özellikle lavabo ve el yıkama alanlarını arayın. Taşı bulursanız küçük bir kutuda ya da zarfta saklayın. Ardından yüzüğü, varsa taşı ve sertifikasını kuyumcuya götürün; montür onarılmadan taşı geri taktırmayın.

Yüzüğü takmaya devam etmek yaygın bir hatadır. Bir taşın düştüğü montürde diğer tırnaklar ya da yanındaki taşlar da gevşemiş olabilir. Boş yuvanın kenarları ayrıca keskinleşir ve kumaşa, cilde takılır.

Taş lavaboda düştüyse suyu açmayın. Taş çoğu zaman sifonun dirsek kısmında kalabilir ve sifon sökülerek bulunabilir. Halı ya da kumaş üzerinde arıyorsanız ışığı yere paralel tutun; taş ışığı yansıtarak kendini gösterir.

Taşı bulduysanız kuyumcu onu genellikle aynı yuvaya yeniden oturtabilir. Önce aşınmış tırnak ya da ezilmiş duvar onarılır, ardından taş sabitlenir. Onarım sonrasında aynı montürdeki diğer taşların da kontrol edilmesini isteyin.

Taş bulunamadıysa yerine benzer bir taş konur. Pırlanta ya da renkli değerli taşlarda eşleştirme için taşın karat ağırlığı, rengi, berraklığı ve kesimi bilinmelidir. Karat ağırlığı sabit bir ölçüdür: 1 karat = 0,2 gram. Sertifikası olan taşlarda bu bilgiler rapordadır; raporu saklamak eşleştirmeyi kolaylaştırır.

Taşın sertliği düşme riskini değiştirir mi?

Taşın sertliği düşme riskini doğrudan değiştirmez; taşı tutan şey metaldir. Sertlik, taşın çizilmeye karşı direncini gösterir ve Mohs skalasıyla ölçülür. Ancak düşen bir taşın zarar görüp görmediğini sertlik ve darbe dayanıklılığı birlikte belirler. Yumuşak taşlar düşme sırasında daha kolay çizilir ya da kenarından kırılır.

Mohs skalası mineralleri birbirini çizebilme durumuna göre sıralar. Skalanın en üstünde elmas 10 değerindedir. Yakut ve safirin minerali olan korindon korindon 9 değerindedir. Kuvars ise kuvars 7 değerindedir ve günlük tozun içinde bulunduğu için daha yumuşak taşları zamanla çizer.

Sertlik ile darbe dayanıklılığı aynı şey değildir. Pırlanta çizilmeye çok dirençlidir ama belirli yönlerde ayrılma eğilimi taşır; sert bir darbe kenarında küçük bir kırık bırakabilir. Bu yüzden pırlantalı bir yüzüğün montürü de en az renkli taşlı bir yüzük kadar korunmalıdır.

Metal tarafında ayar da rol oynar. 14 ayar = 585 milyem karşılığıyla 14 ayar altında alaşım metallerinin payı 22 ayara göre yüksektir ve metal daha serttir. Taşlı takılarda 14 ayarın sık tercih edilmesinin bir nedeni, tırnakların formunu daha iyi korumasıdır. Renkli taşların montür ve sertlik farklarını altın renkli taşlı yüzük modelleri üzerinde inceleyebilirsiniz.

Günlük kullanımda taş düşmesi nasıl önlenir?

Taş düşmesini önlemenin yolu montürü darbe, takılma ve kimyasaldan korumaktır. Spor yaparken, ağır taşırken, bahçe ve ev temizliği sırasında taşlı yüzüğü çıkarın. Havuza girmeden önce çıkarın. Ayda bir evde tırnak kontrolü yapın ve yılda en az bir kez kuyumcuda muayene ettirin.

Yüzüğü çıkardığınız yer de önemlidir. Lavabo kenarına ya da masanın üstüne bırakılan yüzük düşer ve darbe alır. Evde sabit bir kutu ya da tabak belirlemek, hem kaybolmayı hem de gereksiz darbeyi önler.

Saklarken taşlı takıları birbirinden ayırın. İki taşlı yüzük aynı bölmede durduğunda tırnaklar birbirine sürtünür ve takılır. Ayrı bölmeli bir kutu ya da her parça için ayrı bir kese bu sorunu çözer.

Temizlikte sert fırça ve ultrasonik cihazlarla dikkatli olun. Ilık suya birkaç damla sıvı bulaşık deterjanı ekleyip yumuşak bir diş fırçasıyla taşın altını temizlemek yeterlidir. Ultrasonik temizlik zaten gevşemiş bir taşı yerinden çıkarabilir; bu işlemi kuyumcuya bırakın.

Beyaz altın takılarda rodyum kaplama yenilemesi ayrıca bir fırsattır. Kaplama öncesinde parça temizlenir ve montür yakından görülür; bu sırada tırnakların kontrolünü de istemek fazladan bir ziyaret gerektirmez.

Tufanlar Kuyumculuk'ta taşlı takılar için ne var?

Tufanlar Kuyumculuk 1952'den beri Fethiye'de taşlı ve taşsız takı satıyor ve satış sonrası işleri kendi atölyesinde yapıyor. Tırnak ve taş kontrolü, montür onarımı, ölçü değişimi, cila ve rodyum kaplama için parçanız başka bir şehre gönderilmiyor. Taşlı yüzük modellerini hem mağazada hem çevrimiçi görebilirsiniz.

Taşlı bir yüzük alırken montürü satın alma anında görmek, sonraki yılların bakımını da kolaylaştırır. Tezgâhta tırnak sayısını, kapama ya da kanal yapısını sorabilir, parçanın hangi sıklıkta kontrol edilmesi gerektiğini öğrenebilirsiniz. Onarım gerektiğinde de gideceğiniz adres belli olur.

Tek taşın öne çıktığı modeller için altın tektaş yüzük modelleri, taşların sıra halinde dizildiği yapılar için altın beştaş yüzük modelleri farklı montür tiplerini gösterir. Düz kenarlı taşların kanal montürdeki oturuşunu görmek isterseniz altın baget taşlı yüzük modelleri iyi bir başlangıç olur.

Pırlanta tarafında tırnak montürün klasik örneğini 0,20 karat tektaş pırlanta yüzük üzerinde inceleyebilirsiniz. Beğendiğiniz modeli çevrimiçi seçip mağazada denemek, montürü yakından görmenin pratik bir yoludur.

Taşlı yüzük alırken montürde neye bakmalı?

Taşlı yüzük alırken önce montür türünü öğrenin ve günlük hayatınıza uyup uymadığını düşünün. Tırnakların taşın üstüne eşit biçimde oturduğunu, taşın kıpırdamadığını ve kenarlarda boşluk olmadığını kontrol edin. Taşın türünü, karat ağırlığını ve metalin ayarını satış belgesine yazdırın.

Kullanım biçiminiz montür seçimini belirler. Elleriyle çok çalışan biri için kapama montür daha rahat bir seçimdir; tırnaklar dışarıda olmadığı için takılma azalır. Yüzüğü özel günlerde takacaksanız tırnak montürün ışığı daha çok alan yapısı öne çıkabilir.

Taşın yüksekliğine de bakın. Yüksek bir montürde taş parmaktan daha çok dışarı çıkar ve darbeye daha açıktır. Alçak montürlü modeller eldiven giymek, kazak çıkarmak gibi günlük hareketlerde daha az takılır.

Belgeyi hiçbir koşulda atlamayın. Pırlantalı ürünlerde varsa sertifika numarası da belgede yer almalıdır. Taş düştüğünde ya da onarım gerektiğinde eşleştirme ve sigorta süreci bu bilgilerle yürür.